Vol. VII • 1984       https://www.creationism.org/bashkir/HuangTi_ba.htm

Хуан Ти — Ҡытай яҙмаһы һәм Ҡытайҙың боронғо һыу баҫыуҙан һуңғы төҙөлөшө
Рэй Л. Хейлз

Яратылыш 11:1-9 күрһәтеүенсә, бөйөк һыу баҫыуҙан һуң һәм хәҙерге ватандарына килеп еткәс, ҡытайҙар, мөгаен, бер аҙ ваҡыт Шумерҙа (Шинар иле) йәшәгән. Кәм тигәндә бер боронғо ҡытай легендаһы легендар «Һары император» Хуан Диҙың үҙ халҡын көнбайыштан килтергәнен ишаралай, ә хәҙерге көндә Көньяҡ-Көнбайыш Ҡытайҙа йәшәгән миао тип аталған примитив халыҡ уларҙан алда Ҡытайға килеп еткәндәрен һөйләй. Боронғо нәҫелнамәләрҙә Хуан Диға бирелгән ҙур урын был легендаларға өҫтәмә нигеҙ өҫтәй. Ҡытай яҙмаларының тәүге ун символы — «Тьен-Кан» йәки «күк ботаҡтары» — Хуань-Ти хакимлығы осоронда барлыҡҡа килгән тип һаналһа ла, ысынбарлыҡтаулар Урук/Джемдет-Наср осорондағы шумер яҙмаларына ныҡ оҡшаған. Һары император тураһындағы легенданың күп өлөшө, Нойҙың бөйөк һыу баҫыуынан һуң (Урта Көнсығыш) Шумериянан сығып киткән тәүге ҡытайҙарҙың сәйәхәтенә тамырланған кеүек.

Ҡытай һәм Көнсығыш Азия

  Тауҙар һәм диңгеҙ классикаһы
Күп ғалимдар элек Һары императорҙың ҡытайҙарҙы хәҙерге ватандарына килтергәнлегенә ышанған: улар үҙ теорияларын эртә Хань династияһынан (б. э. к. 202—б. э. 9) «Тауҙар һәм диңгеҙ классикаһы» тип аталған текстҡа таянып төҙөгән. Әммә был китап ғәҙәттә «ҡыҙыҡлы хикәйә» тип кенә һаналған, һәм Шан Һай Чин тик көнбайыш йоғонтоһонда ғына популярлашҡан. Был, элекке тексттарҙа көнбайыш сығыш тураһында бер ниндәй ҙә ишара булмауы менән бергә, хәҙер күп ғалимдарҙы Шан Һай Чинды бөтөнләй кире ҡаҡырға этәрә. Әммә бер нисә фактор был традицияның тарихилығын яҡлай:

(1) беҙҙә Хань династияһына тиклемге ҡытай әҙәбиәтенең ғына бәләкәй генә өлөшө һаҡланған. «Шань-Хай-Цзин» боронғо традицияларҙы еткерә тип дәғүә иткәнгә, уның ышаныслылығын тикшерерлек материал бик аҙ. Шубхаланыусылар, бәлки, уның тексының күп өлөшө һуңғараҡ барлыҡҡа килгән тип уйлағанда дөрөҫ, әммә тексттағы ҡайһы бер идеяларҙың боронғо замандарҙан килеү ихтималы ла бар;

(2) сит ил әйберҙәрен ғәҙәттә кире ҡағып килгән Ҡытай әҙәбиәтендә көнбайыш сығышҡа ишараларҙың барлыҡҡа килеүе үҙе үк иғтибарға лайыҡ;

(3) алда әйтелгәнсә, Мияолар үҙҙәрен Ҡытайға тәү башлап килгән халыҡ тип иҫәпләй;2

(4) Ҡытай традицияһы тарихтарындағы тәүге һуғыштың Һары императорҙың Миаоҙы еңеүе менән бәйле булыуын раҫлай. Хронология яғынан ҡарағанда, күп сығанаҡтарҙа ҡытай етәксеһе еңеүенән һуң ғына Һары император титулын алған, тип билдәләү ҡыҙыҡ;

(5) Һары император киләһе 2500 йыл эсендә һәр ҡытай императорының ата-бабаһы булып һанала. Алданғы хакимдар тураһында легендалар булһа ла, улар һуңғараҡ быуындар менән һирәк кенә бәйле; һуңғараҡ императорҙар ҙа булған, әммә береһе лә Хуань-Ти күрһәткән император нәҫеленән күп өлөшкә дәғүә итмәгән. Унан һуңғы тура осорҙа һәм Хsia (2205–1766 э. э. т.), Shang (1766–1112 э. э. т.) һәм Chou (1111–256 э. э. т.) династияларының һәр императоры Хуань Тиҙан сыға (ҡушымтадағы нәҫел шәжәрәһенә ҡарағыҙ). Ул ҡытай милләтенең фактик ата-бабаһы булып күренә.

    Тьен-Кан (йәки «Күк ботаҡтары»)
. Ҡытай яҙмаһының тәүге ун иероглифы. «Күк ботаҡтары» тип аталған был иероглифтарҙы, тип фараз ителә, Хуань-Тиҙың бер министры уйлап тапҡан. Был иероглифтарҙың исемдәре һәм формалары традиция буйынса һаҡланған. Уларҙың бишеһенең формаларына тап килгән билдәләр ҡытай неолит керамикаһында ла осрай (ҡушымтадағы һүрәткә ҡарағыҙ). Был иероглифтарҙың шул тиклем аҙ булыуы аңлашыла, сөнки хәҙерге көнгә тиклем 40-тан да аҙ һауыт-һаба билдәләре формалары ғына һаҡланған. Бер нисә бәләкәй үҙгәрештәрҙе иҫәпкә алғанда — «I» иероглифының ҡыйшайыуы, «Wu» иероглифының кире ҡуйылыуы, «Kuei» иероглифының осона өҫтәлгән һыҙаттар — был иероглифтарҙың формалары тоғро һаҡланғанын күрһәтергә мөмкин. Ләкин 1935 йылда Кян Ҡан-ху билдәләүенсә, был иероглифтарҙың исемдәре ҡытай телендә аңлашылмай. Бер үк терминдар төрлө урындарҙа йыш ҡына төрлө иероглифтар менән яҙыла. Улар, мөгаен, сит телдән килеп, ҡытай теленә әйтелеүенә ярашлы тәржемә ителгән һүҙҙәр булған.3

    T'ien Kan-дың сумер итеп күренеүе
T'ien Kan-дың реаль формалары Урук/Джемдет-Наср осорондағы сумер яҙмаһына бик оҡшаш (1-се диаграмма). (Был осорҙа сумерҙар яҙмаларын 90° бороп яҙған, шуға күрә Урук/Джемдет-Наср символдарын яҡшыраҡ сағыштырыу өсөн өҫтәмә бағана өҫтәлде – 2-се диаграмма). «Хсин» символынан башҡа, ҡытай иероглифтарының барыһы ла шумер яҙмаһынан сығыш яһауын еңел аңлатырға мөмкин. «Чая» Урукта 234 номерлы билдәләнгән символға фактик рәүештә тап килә. «И» — 450-ҙең сызыҡлыраҡ варианты. «Пин» — 692-нең генә ҡыҫҡараҡ яҙылышы. «Тинг» — L 405. 444-тән ярты түңәрәкте алып ташлаһаң, беҙ «У» алабыҙ. «Чи» — 864. «Кенг» 386-ға оҡшаған төшөнсәне сағылдыра, әммә Y һымаҡ өлөштәр яҡтарҙан алып ташланып, урынына уртаға күтәрелгән. "Jen" — 515-те ябайлаштырылған формаһы. "Kuei" — 878 һаны ғына, осона һыҙаттар өҫтәлгән. T'ien Kan-дың ун иероглифынан туғыҙы Шумер яҙмаһынан сығыш яһауын аңлатырға мөмкин, ә неолит керамика билдәләре ара форма булараҡ күренә. Әгәр T'ien Kan ысынлап та Шумерҙан килеп сыҡҡан булһа, тап ошо көтөлгән һөҙөмтә булыр ине.  

  Йомғаҡ
Йөзләгән йылдар үткәс, ҡытайҙар үҙҙәренең мәҙәниәтенә эгоцентрик ғорурлыҡ тойғоһо, хакимлыҡ иткән императорға табыныу һәм бөтә сит әйберҙәргә ҡарата кире ҡараш күрһәтте. Был элекке ватан ғөрөф-ғәҙәттәренән баш тартыуға йәки был хикәйәләрҙе ҡытай мөхитендә яңынан һөйләүгә килтерҙе. Берәү донъяның күп кенә ҙур һыу баҫыу эпикалары араһында ғына үҙенсәлекле булып торған ҡытай һыу баҫыу эпикаһын күрһәтер ине: уларҙың «Нухы» һыу баҫыу һыуҙарын еңгән — Ю, уларҙың «Нухы» император булған һәм ул еңеүен күктән төшкән сихри тупраҡ ярҙамында яулаған. Шундай шарттарҙа һуңғараҡ ҡытайҙар Хуанг-Тиҙың көнбайыш сығышы тураһындағы легенданы «ғәжәп хикәйә» тип иҫәпләүе ғәжәп түгел, әммә был хикәйәнең бөтөнләй һаҡланып ҡалыуы иҫ киткес. Был хикәйәнең Миао традицияһына тап килеүен һәм Хуанг-Тиҙың боронғо генеалогияла ҡытайҙарҙың ата-бабаһы булыуын иҫәпкә алғанда, ул ғәжәп дәрәжәлә тарихи булып күренә (3-сө диаграммаға ҡарағыҙ). Уның хакимлығы осоронда барлыҡҡа килгән ҡытай иероглифтарының исемдәре сит телдән алынған һымаҡ, ә иероглифтарҙың үҙҙәре Шумерҙың Урук/Джемдет-Наср дәүерендәге символдарға оҡшаған. Изге яҙмалар был хәлде бик ябай аңлата: бөтә кешелек су баҫыуҙан һуң Шумерҙа йәшәгән. Фань Чун-ти легендаларында ҡытайҙарҙың көнсығышҡа күсенеп килеү хәтирәләре сағылғандыр тип кенә фараз итергә мөмкин.

FOOTNOTES
1 Kiang Kang-hu, T-ai Yu Chul Chi Chinese Civilisation (Shanghai: Chung Hwa Book Co., 1935) p.4.
2 See Roy L. Hales, "Archaeology. the Bible and the Postflood Origins of Chinese History." Creation Social Science and Humanities Quarterly, Winter 1983 or Hugo Bernatzek, Akha and Miao (1970) p.15.
3 Kiang Kang-hu, p.6.

NOTES ON ILLUSTRATION OF FIGURINES
T'ien Kan symbols taken from Chang Kwang-chih. `T'ien Kan: a key to the history of the Shang," David T. Roy and Tsuen-hsuin Ts len (eds), Ancient China: Studies in Early Civilisation (Hong Kong: The Chinese University Press, 1978).

Neolithic symbols from Chang Kwang-chih, The Archaeology of Ancient China (New Haven & London: Yale University Press, edition of 1977) figures 51 and 129.

Sumerian figures taken from either: (1) Adam Falkenstein, Archaische Texte Aus Uruk (Berlin, 1936), these have purely numerical designations like 234, (2) G.A. Barton, Origin and Development of Babylonian Writing (Leipzig, 1913) as reproduced in L.A. Wedell, The Aryan Origin of the Alphabet (Hawthorne, Cal.; Christian Book Club of America, edition of 1968), this sign is designated B 78. This sign also appears in figure 62 of Hans Jensen, Sign. Symbol and Script (London: George Allen & Unwin Ltd, 1970). (3) S. Langdon Pictrographic Inscriptions from Jemdet Nasr (Oxford University Press, 1928) fig. designated L 405.

---

Төп: . Bashkir

www.creationism.org