|
![]() |
Энзимдар катализлаған биохимик реакцияларҙы, үрсеү стратегияларын йәки тере организмдарҙың физик махсуслашыуын ҡараһаҡ та, тормош өсөн кәрәкле биологик системалар бөтәһе лә «бар йә бер ни ҙә түгел» принцибы буйынса эшләй: йә тәү көндән үк камил рәүештә эшләп, тормошҡа юл аса, йә системаһында бер ниндәй ҙә хата булһа, уны туҡтата.
Бүргеләр бәләкәйерәк ҡоштарҙы аулай, һауа уртаһында уларҙы сәғәтенә 300 км тиклем тиҙлектә тотоп ала. Был өсөн үткер күреү ҙә, юғары тиҙлектә лә таҙа һәм майланған хәлдә тороусы күҙ өҫтө кәрәк. Бүргеләрҙә «никтация мембранаһы» тип аталған өсөнсө күҙ ҡабағы бар, ул күҙ алмаһын йыш һәм тиҙ хәрәкәтләнеп йыуып үтә. |
Бүргеләрҙең йомолоу мембранаһының алғы ситендә «маргиналь плэйт» тип аталған тоташтырғыс туҡыма ҡатламы бар. Был ҡатламдың өҫтөндә микровөлли тип аталған һанап бөткөһөҙ йөн һымаҡ структуралар урынлашҡан; улар күҙ йәшенән барлыҡҡа килгән пленканы һәм төрлө кисәксәләрҙе микроскопик ҡойроҡ таяғы кеүек йыйып, уны ҙурайтылған тишеккә этеп төшөрә, ә һуңынан ул борон-күҙ йәш каналы системаһына аға.
Шулай уҡ бүргеләрҙең йомолоу мембранаһының нигеҙендә Хардерия биҙе тип аталған махсус биҙ урынлашҡан. Был биҙ күҙ өҫтөн бик ҡалыҫ, парланыуға ҡаршы торған эремә менән майлап, елдең күҙ йәше пленкаһын парландырыуына юл ҡуймай.
Шундай юғары махсуслашҡан һыҙаттар, ғәҙәти булмаған күрү үткерлеге һәм ғәжәп тиҙлек менән бергә, был ҡоштарҙың йәшәп ҡалыуы өсөн бөтәһе лә камил рәүештә урынлашҡан булырға тейеш. Ярым үҫешкән һыҙаттар был ҡоштарҙың йәшәп ҡалыуы өсөн кәрәкле кимәлдә эшләй алмаҫ ине, шуның менән уларҙың аҙым-адым үҫешеүе тураһында фекерҙе көслө рәүештә кире ҡаға.
Bibliography
Schwab, I.R. and D. Maggs. 2004. The falcon’s stoop. Br. J. Ophthalmology 88:4.
Figure caption:
Peregrine Falcon, Falco peregrinus. Photo by Kevin Law. Licensed under Creative
Commons Attribution ShareAlike 2.0 License (cc-by-sa-2.0).
https://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Peregrine_Falcon_profile_shot.jpg
|
|
|